Rozwijanie mowy ...

Rozwijanie mowy u dzieci

Mowa jest sprawno┼Ťci─ů, kt├│ra wymaga doskonalenia. Jedyn─ů drog─ů do jej nabywania jest kontakt ze ┼Ťrodowiskiem, a┬áwi─Öc przejmowanie prawid┼éowych wzorc├│w mowy poprzez os┼éuchanie si─Ö z┬áni─ů w┬ánajbli┼╝szym otoczeniu.

To ile i┬áw jaki spos├│b m├│wimy do dziecka ma bardzo du┼╝y wp┼éyw na rozw├│j jego mowy. Oto wskaz├│wki dla opiekun├│w dziecka (rodzic├│w,┬á starszego rodze┼ästwa), kt├│re podpowiedz─ů, co mogliby┼Ťmy i┬áco powinni┼Ťmy zrobi─ç, by mowa dziecka rozwija┼éa si─Ö poprawnie i┬áwe w┼éa┼Ťciwym tempie. A┬ázatem, nale┼╝y:
- Jak najwi─Öcej m├│wi─ç do dziecka, podczas zabieg├│w piel─Ögnacyjnych, zabaw, codziennych czynno┼Ťci i┬áspacer├│w.

Ka┼╝da sytuacja jest dobra, aby wychowywa─ç dziecko w┬átzw. ÔÇ×k─ůpieli s┼éownejÔÇŁ. Ciep┼éy i┬á┼éagodny g┼éos opiekuna dzia┼éa na dziecko wyciszaj─ůco i┬áuspokajaj─ůco. Pami─Ötajmy te┼╝ o┬átym, ┼╝e do dziecka nale┼╝y m├│wi─ç powoli i┬áwyra┼║nie, a┬ázdania nie powinny by─ç zbyt d┼éugie.
Rozw├│j mowy dziecka przebiega wed┼éug pewnych schemat├│w czyli faz rozwojowych g┼éosek np. g┼éoska sz przechodzi kolejne etapy: brak g┼éoski, zamiana na ┼Ť, potem s, na ko┼äcu sz (alik – sialik – salik – szalik). G┼éoska r przechodzi t─ů sam─ů drog─Ö lecz jest zamieniana na j b─ůd┼║ l: kowa – kjowa – klowa – krowa lub obi – jobi – lobi – robi. Zamiast niepotrzebnie martwi─ç si─Ö niew┼éa┼Ťciw─ů wymow─ů dziecka warto zapozna─ç si─Ö z┬ákolejnymi etapami tego procesu.

Trzeba wiedzie─ç, ┼╝e w┬áprocesie rozwoju mowy wyst─Öpuj─ů okresy nasilenia i┬áwzgl─Ödnego zastoju. Zast├│j przypada zwykle na czas nauki chodzenia, kiedy to dziecko fascynuje si─Ö now─ů umiej─Ötno┼Ťci─ů i┬ázwi─Ökszonymi mo┼╝liwo┼Ťciami poznawania ┼Ťwiata. Po opanowaniu sztuki chodzenia zn├│w wraca do pilnej pracy nad mow─ů. Jednocze┼Ťnie op├│┼║niony rozw├│j sfery ruchowej lub jej zaburzenia, spowolniaj─ů rozw├│j mowy. Je┼Ťli wi─Öc dziecko zacz─Ö┼éo chodzi─ç p├│┼║niej ni┼╝ jego r├│wie┼Ťnicy, istnieje bardzo du┼╝e prawdopodobie┼ästwo, ┼╝e r├│wnie┼╝ zacznie m├│wi─ç nieco p├│┼║niej. Dlatego te┼╝ warto stymulowa─ç rozw├│j ruchowy np. przez rozwijanie sprawno┼Ťci manualnych oraz kszta┼étowanie poczucia rytmu, ale wszystkim takim zabawom powinna towarzyszy─ç mowa (poprawne wzorce dla dziecka).

Dostarcza─ç bod┼║c├│w d┼║wi─Ökowych, ┼Ťpiewa─ç, nuci─ç piosenki, s┼éucha─ç bajek d┼║wi─Ökowych i┬áuspokajaj─ůcej lub o┼╝ywiaj─ůcej (zale┼╝nie od potrzeb) muzyki. Rodzice powinni mie─ç ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, ┼╝e niepotrzebnie i┬ázbyt g┼éo┼Ťno w┼é─ůczony telewizor lub radio wprost ÔÇ×bombarduj─ůÔÇŁ niedojrza┼éy uk┼éad nerwowy dziecka zbyt du┼╝─ů ilo┼Ťci─ů bod┼║c├│w.

Nale┼╝y obserwowa─ç dziecko czy i┬ájak reaguje na d┼║wi─Öki z┬áotoczenia. Poniewa┼╝ dobry s┼éuch jest warunkiem rozwoju mowy, nale┼╝y bacznie zwraca─ç uwag─Ö czy dziecko odwraca g┼éow─Ö w┬ákierunku ┼║r├│d┼éa d┼║wi─Öku, reaguje na odg┼éos dzwonka lub telefonu. Najprostszy test polega na potrz─ůsaniu grzechotk─ů za plecami dziecka z┬áprawej i┬álewej strony i┬áobserwowaniu jego reakcji. W┬áprzypadku jakichkolwiek w─ůtpliwo┼Ťci nale┼╝y zg┼éosi─ç si─Ö do pediatry i┬ápoprosi─ç o┬áskierowanie na badanie s┼éuchu.

Rozwojowi mowy sprzyja karmienie piersi─ů, poniewa┼╝ ssanie dziecka to najlepsze w┬átym okresie ─çwiczenie j─Özyka i┬áwarg. Podczas zaspakajania potrzeb pokarmowych niemowl─Ö uaktywnia ca┼éy narz─ůd artykulacyjny. Zaburzenia ssania, po┼éykania i┬á┼╝ucia zwykle poprzedzaj─ů zaburzenia mowy.

Ju┼╝ w┬áokresie niemowl─Öcym mo┼╝emy stymulowa─ç prac─Ö narz─ůd├│w artykulacyjnych poprzez delikatny masa┼╝. Jest on szczeg├│lnie wskazany u┬ádzieci z┬áobci─ů┼╝onym okresem oko┼éoporodowym np. gdy wyst─Öpuj─ů niedomogi w┬ázakresie ruchomo┼Ťci warg i┬áj─Özyka. Masa┼╝ taki polega na g┼éaskaniu, delikatnym nacieraniu, wcieraniu czy rozcieraniu j─Özyka, dzi─ůse┼é, policzk├│w i┬áwarg, na stymulowaniu narz─ůd├│w mownych kontrastowymi bod┼║cami smakowymi: s┼éodki krem – kwa┼Ťny sok, s┼éony serek – s┼éodki kisiel, zimna kostka lodu – ciep┼éy budy┼ä, itp.


Podstawowe zadanie rodzic├│w w┬áokresie kszta┼étowania si─Ö mowy dziecka polega na dostarczaniu prawid┼éowych wzorc├│w wypowiedzi. Rodzice musz─ů m├│wi─ç poprawnie! Nie mog─ů pozwoli─ç sobie na powtarzanie wytwor├│w j─Özykowych dziecka. To nie rodzice maj─ů si─Ö uczy─ç mowy od dziecka, ale dziecko od rodzic├│w. Gdy nazbyt cz─Östo m├│wimy do dziecka pieszczotliwie, u┼╝ywaj─ůc licznych zdrobnie┼ä, dajemy z┼ée wzorce mowne, a┬ádziecko w┬áprzysz┼éo┼Ťci b─Ödzie musia┼éo uczy─ç si─Ö j─Özyka od nowa. Chyba szkoda jego czasu na to. Aby zrozumie─ç jak bardzo jest to istotne nale┼╝a┼éoby odwo┼éa─ç si─Ö do nauki j─Özyka obcego. Ucz─ůc si─Ö nowych s┼é├│w kojarzymy nazw─Ö przedmiotu z┬ájego obrazem. Pomy┼Ťlmy co by┼Ťmy czuli, gdyby po 2┬álatach nauki okaza┼éo si─Ö, ┼╝e zapami─Ötali┼Ťmy niew┼éa┼Ťciwe s┼éowa i┬ámusimy wszystko zacz─ů─ç od pocz─ůtku. Aby zaoszcz─Ödzi─ç dziecku rozczarowa┼ä i┬ápodw├│jnej pracy, m├│wmy do niego pos┼éuguj─ůc si─Ö poprawn─ů polszczyzn─ů.

W┬ádzieciach drzemie naturalna sk┼éonno┼Ť─ç do m├│wienia, uwa┼╝ajmy na to, aby jej nie t┼éumi─ç swoim nadmiernym gadulstwem lub wyr─Öczaniem dziecka w┬ám├│wieniu. Czasem wystarczy oboj─Ötno┼Ť─ç, cierpka uwaga, brak zrozumienia i┬áczasu na wys┼éuchanie tego co dziecko ma nam lub komu┼Ť do powiedzenia, aby zahamowa─ç ten proces. Wok├│┼é nas tyle si─Ö dzieje, stwarzajmy dziecku okazj─Ö do wypowiedzenia tego co prze┼╝y┼éo. Niech opowie nam bajk─Ö, kt├│r─ů obejrza┼éo, podzieli si─Ö wra┼╝eniami z┬áprzedszkola, wymy┼Ťli zako┼äczenie do czytanego przez nas opowiadania.

Je┼╝eli dziecko ┼║le wymawia jak─ů┼Ť g┼éosk─Ö – nie ka┼╝my powtarza─ç wyraz├│w zawieraj─ůcych t─Ö g┼éosk─Ö poniewa┼╝ to tylko utrwala z┼é─ů wymow─Ö. Dziecko nie przygotowane pod wzgl─Ödem artykulacyjnym, niedostatecznie r├│┼╝nicuj─ůce s┼éuchowo d┼║wi─Öki mowy, a┬ázmuszane do artykulacji zbyt trudnych dla niego g┼éosek, cz─Östo zaczyna je zniekszta┼éca─ç, wymawiaj─ůc nieprawid┼éowo. Utrwalone z┼ée nawyki mowne dziecka trudno jest p├│┼║niej skorygowa─ç i┬áwyd┼éu┼╝a to czas terapii logopedycznej. Powy┼╝sza uwaga szczeg├│lnie cz─Östo dotyczy g┼éoski ÔÇ×rÔÇŁ (rozwija si─Ö ona p├│┼║niej od innych g┼éosek), kt├│ra przyjmuje niekiedy posta─ç ÔÇ×rÔÇŁ tylnoj─Özykowego, do┼Ť─ç trudnego do zlikwidowania. Nie nale┼╝y te┼╝ kara─ç ani zawstydza─ç dziecka za wadliw─ů wymow─Ö, gdy┼╝ hamuje to ch─Ö─ç do m├│wienia, a┬áw konsekwencji spowalnia proces rozwoju mowy.

W┬áokresie kszta┼étowania si─Ö mowy nie nale┼╝y dziecka lewor─Öcznego zmusza─ç do pisania praw─ů r─Ök─ů, gdy┼╝ zaburza to funkcjonowanie mechanizmu mowy, co w┬ákonsekwencji mo┼╝e prowadzi─ç do zacinania si─Ö lub nawet j─ůkania.

Kiedy dziecko zaczyna dopytywa─ç si─Ö jaka to litera, to zwr├│─çmy szczeg├│ln─ů uwag─Ö na prawid┼éowe wybrzmiewanie g┼éosek. Nie wymawiamy ÔÇ×tyÔÇŁ lecz kr├│tko ÔÇ×tÔÇŁ (bo ty to s─ů 2┬ág┼éoski t – y). Je┼Ťli dostarczamy dziecku z┼éych wzorc├│w, nie dziwmy si─Ö ┼╝e wyraz tata przeg┼éoskuje ono jako: TY-A-TY-A, mama MY-A-MY-A. Pami─Ötajmy, ┼╝e wszystkie sp├│┼ég┼éoski wymawiamy kr├│tko bez elementu wokalicznego w┬ápostaci ÔÇ×y…ÔÇŁ. Wbrew pozorom nie jest to ┼éatwe i┬áwielu rodzic├│w (niestety tak┼╝e nauczycieli) powinno nauczy─ç si─Ö prawid┼éowego g┼éoskowania. Inaczej sprawimy, ┼╝e dziecko b─Ödzie mia┼éo trudno┼Ťci z┬áanaliz─ů i┬ásyntez─ů s┼éuchow─ů wyraz├│w, a┬áw przysz┼éo┼Ťci trudno┼Ťci w┬áczytaniu i┬ápisaniu.
Je┼Ťli zauwa┼╝ymy u┬ádziecka op├│┼║niony rozw├│j mowy, warto wybra─ç si─Ö do logopedy i┬ápomy┼Ťle─ç o┬ázapisaniu go do przedszkola lub na zaj─Öcia o┬ázwi─Ökszonej ilo┼Ťci kontakt├│w z┬áinnymi dzie─çmi (Dom Kultury, Klub Osiedlowy). Wp┼éyw grupy r├│wie┼Ťniczej mobilizuje do m├│wienia, a┬ázabawa stwarza sprzyjaj─ůce sytuacje aktywizuj─ůce spontaniczn─ů mow─Ö dziecka.

─ćwiczenia usprawniaj─ůce narz─ůdy mowy, a┬áw szczeg├│lno┼Ťci j─Özyk, wargi i┬ápodniebienie przygotowuj─ů do prawid┼éowego m├│wienia. Mo┼╝na je prowadzi─ç w┬áformie zabawy ju┼╝ z┬ádwu- lub trzyletnim dzieckiem.


Dzieci maj─ů naturaln─ů sk┼éonno┼Ť─ç do wielokrotnego powtarzania ulubionych zabaw, st─ůd je┼Ťli potraktujemy ─çwiczenie jako zabaw─Ö, b─Ödzie ono dla dziecka autentyczn─ů przyjemno┼Ťci─ů. Rola doros┼éego polega na pokazaniu poprawnie wykonanego ─çwiczenia i┬ázach─Öcaniu dziecka do pracy przez chwalenie za podejmowany wysi┼éek, cho─çby efekty nie by┼éy od razu widoczne. Lepiej ─çwiczy─ç kr├│tko, ale cz─Ö┼Ťciej: 3-4 minut z┬á3-latkiem, do 10 ze starszym dzieckiem. Pami─Ötajmy jednak, ┼╝e czas trwania i┬áliczb─Ö powt├│rze┼ä nale┼╝y dostosowa─ç do indywidualnych potrzeb oraz mo┼╝liwo┼Ťci dziecka. Na pocz─ůtku mo┼╝na wykonywa─ç ─çwiczenia z┬ádzieckiem przed lustrem, a┬ákiedy potrafi ju┼╝ wykona─ç z┬áautokontrol─ů s┼éuchow─ů, w├│wczas wskazane jest wykorzystywa─ç ka┼╝d─ů nadarzaj─ůca si─Ö okazj─Ö: spacer do parku, jazd─Ö samochodem, drog─Ö do przedszkola i┬ána zakupy, zabawy w┬ák─ůpieli. Dzieci najlepiej i┬ánajch─Ötniej ucz─ů si─Ö przez zabaw─Ö, dlatego nasze dzia┼éania powinny by─ç czasowo dostosowane do ich ch─Öci, aktualnych zainteresowa┼ä i┬ámo┼╝liwo┼Ťci, a┬áco najwa┼╝niejsze – powinny sprawia─ç im rado┼Ť─ç. ─ćwiczenia logopedyczne zaczynamy od najprostszych, stopniowo zwi─Ökszaj─ůc ich trudno┼Ť─ç. Na pocz─ůtku wykorzystajmy naturalne okazje, aby pogimnastykowa─ç aparat mowy, a┬áw dalszym etapie warto aran┼╝owa─ç zabawy, by aktywizowa─ç dziecko do m├│wienia – oto przyk┼éady:

Naturalna gimnastyka narz─ůd├│w mownych dziecka

  • kiedy dziecko ziewa nie ga┼ä go (to przecie┼╝ naturalne zachowanie), lepiej popro┼Ť, aby ziewn─Ö┼éo jeszcze kilka razy, zas┼éaniaj─ůc usta – nadaj temat takiej zabawie (senny lew);
  • gdy na talerzu zosta┼é ulubiony sos lub rozpuszczony l├│d – pozw├│lmy dziecku wyliza─ç go j─Özykiem. To ─çwiczenie, cho─ç jest ma┼éo eleganckie, za to bardzo skutecznie gimnastykuje ┼Ťrodkow─ů cz─Ö┼Ť─ç j─Özyka;
  • je┼Ťli dziecko dosta┼éo lizaka zaproponuj, aby liza┼éo go unosz─ůc czubek j─Özyka ku g├│rze;
  • po ┼Ťniadaniu lub kolacji posmarujmy dziecku wargi miodem, kremem czekoladowym i┬ápopro┼Ť, aby zliza┼éo je dok┼éadnie – nadaj tej zabawie temat, np. zaproponuj zabaw─Ö w┬ámisia Puchatka, kt├│ry odbiera nagrod─Ö za swoje zwyci─Östwo;
  • przy porannym i┬áwieczornym myciu z─Öb├│w zaproponuj dziecku zliczanie z─Öb├│w czubkiem j─Özyka lub witanie si─Ö z┬ánimi w┬áten spos├│b, aby czubek j─Özyka dotkn─ů┼é ka┼╝dego z─Öba osobno;
  • korzystaj─ůc z┬áokazji wsp├│lnego z┬ádzieckiem rysowania, sprawd┼║ czy dziecko potrafi narysowa─ç k├│┼éko (j─Özykiem dooko┼éa warg) lub kreseczki (od jednego do drugiego k─ůcika ust);
  • ┼╝ucie pokarm├│w, dmuchanie na talerz z┬ágor─ůc─ů zup─ů lub dowolne lekkie przedmioty, chuchanie na zmarzni─Öte d┼éonie, cmokanie, puszczanie baniek mydlanych a┬ánawet popychanie j─Özykiem papierowych statk├│w na wodzie to te┼╝ ─çwiczenia aparatu artykulacyjnego.

Zabawy poprzez na┼Ťladowanie r├│┼╝norodnych odg┼éos├│w (zabawy d┼║wi─Ökona┼Ťladowcze) i┬áczynno┼Ťci, to r├│wnie┼╝ skuteczne i┬áatrakcyjne dla dzieci treningi aparatu mowy. A┬ázatem, proponujemy dziecku na┼Ťladowanie ruch├│w oraz g┼éos├│w zwierz─ůt i┬áprzedmiot├│w za pomoc─ů warg i┬áj─Özyka np.:

  • Konik jedzie na przeja┼╝d┼╝k─Ö. Na┼Ťladuj konika stukaj─ůc czubkiem j─Özyka o┬ápodniebienie, wydaj─ůc przy tym charakterystyczny odg┼éos kl─ůskania;
  • Wilk goni┼é Zaj─ůca i┬ábardzo si─Ö zm─Öczy┼é, wysun─ů┼é j─Özyk i┬ádyszy. Wysu┼ä j─Özyk jak najdalej – poka┼╝ dysz─ůcego wilka;
  • Hu┼Ťtawka unosi si─Ö do g├│ry, a┬ápotem wraca na d├│┼é. Otw├│rz szeroko usta i┬áporuszaj j─Özykiem tak, jakby si─Ö hu┼Ťta┼é (w g├│r─Ö i┬áw d├│┼é, od dolnego do g├│rnego wa┼éka dzi─ůs┼éowego);
  • Udaj─ůc ryjek ┼Ťwinki Wysu┼ä obie wargi do przodu, potem po┼é├│┼╝ na g├│rnej wardze s┼éomk─Ö i┬áspr├│buj j─ů jak najd┼éu┼╝ej utrzyma─ç;
  • Na┼Ťladowanie chomika – dziecko wypycha policzki j─Özykiem raz z┬áprawej raz z┬álewej strony. ─ćwiczenie wykonuje si─Ö przy mocno zaci┼Ťni─Ötych wargach;
  • J─Özyk jak ┼╝o┼énierz na defiladzie. Na raz – czubek j─Özyka w─Ödruje na g├│rn─ů warg─Ö, na dwa – czubek j─Özyka dotyka lewego k─ůcika ust, na trzy – czubek j─Özyka na doln─ů warg─Ö, na cztery – czubek j─Özyka przesuwamy do prawego k─ůcika ust;
  • J─Özyk jak malarz (maluje sufit du┼╝ym p─Ödzlem). Pomaluj j─Özykiem swoje podniebienie, zaczynaj─ůc od z─Öb├│w w┬ástron─Ö gard┼éa;
  • J─Özyk jak zje┼╝d┼╝alnia. Dziecko pr├│buje zrobi─ç zje┼╝d┼╝alni─Ö dla krasnoludk├│w ze swojego j─Özyka. Opiera czubek j─Özyka za dolnymi z─Öbami i┬áunosi do g├│ry jego ┼Ťrodkow─ů cz─Ö┼Ť─ç. Nale┼╝y bardzo uwa┼╝a─ç, aby j─Özyk nie wysuwa┼é si─Ö przed z─Öby;
  • J─Özyk jak m┼éotek. Dziecko pr├│buje zamieni─ç j─Özyk w┬ám┼éotek i┬áuderza o┬ádzi─ůs┼éa tu┼╝ za g├│rnymi z─Öbami, na┼Ťladuj─ůc wbijanie gwo┼║dzia;
  • Udajemy otwieranie i┬ázamykanie drzwi. Dziecko pokazuje jak wargi ┼Ťci─ůgni─Öte do przodu, otwieraj─ů si─Ö i┬ázamykaj─ů.

Powyższe ćwiczenia należy traktować wybiórczo, bowiem zastosowanie wszystkich jako schematu lub programu ćwiczeń może się okazać zbyt

m─Öcz─ůce i┬áma┼éo atrakcyjne dla dziecka. Nie przesadzajmy r├│wnie┼╝ z┬áczasem trwania takich zabaw. Zaproponowane ─çwiczenia mog─ů jedynie wspom├│c i┬áprzyspieszy─ç naturalny proces rozwoju mowy, ale nie mog─ů zast─ůpi─ç wizyty u┬álogopedy koniecznej, gdy dziecko ma jak─ůkolwiek wad─Ö wymowy. Pami─Ötajmy r├│wnie┼╝ o┬átym, ┼╝e w┬áj─Özyku polskim nie ma g┼éosek wymagaj─ůcych wysuwania j─Özyka przed z─Öby, po brod─Ö czy do wysoko┼Ťci nosa, ani te┼╝ wypychaj─ůcych policzki, dlatego te┼╝ zabaw wymagaj─ůcych takich ruch├│w j─Özyka nie nale┼╝y stosowa─ç nazbyt du┼╝o, a┬ájedynie w┬ácelu wzmocnienia mi─Ö┼Ťni j─Özyka. Warto takim zabawom nadawa─ç temat, np. j─Özyk jak szyja ┼╝yrafy, j─Özyk jak tr─ůba s┼éonia, j─Özyk jak ┼éapka chomika itp. Uwaga ta jest istotna, zw┼éaszcza w┬ákontek┼Ťcie pracy z┬ádzie─çmi upo┼Ťledzonymi umys┼éowo (podatne na bezkrytyczne na┼Ťladowanie), kt├│re po intensywnej serii zabaw polegaj─ůcych na wysuwaniu j─Özyka nabywaj─ů tendencji do czynienia takich ruch├│w w┬áinnych sytuacjach nie zwi─ůzanych z┬ázabaw─ů i┬áusprawnianiem aparatu mowy. W┬áprzypadku s┼éabej pionizacji j─Özyka u┬ádziecka, gdy nie rozwijaj─ů si─Ö takie g┼éoski jak: sz, ┼╝, cz, d┼╝ oraz l i┬ár warto wybiera─ç te zabawy, kt├│re wymagaj─ů unoszenie j─Özyka ku podniebieniu i┬áw stron─Ö g├│rnych z─Öb├│w.

Dzieci wzbogacaj─ů swoje s┼éownictwo ka┼╝dego dnia, wtedy gdy wypowiadaj─ů s┼éowa (rozwijaj─ů s┼éownictwo czynne) i┬ákiedy je tylko maj─ů w┬ámy┼Ťlach lub us┼éysz─ů, a┬ározumiej─ů ich sens (rozwijaj─ů s┼éownictwo bierne). Rola opiekun├│w polega na tym, by jak najwi─Öcej s┼é├│w ze s┼éownika biernego przechodzi┼éo do s┼éownika czynnego, czyli by dziecko systematycznie gromadzi┼éo s┼éownictwo wok├│┼é r├│┼╝nych temat├│w, a┬ánast─Öpnie zacz─Ö┼éo je stosowa─ç w┬áodpowiednich sytuacjach. Zabawy rozwijaj─ůce mow─Ö nale┼╝y proponowa─ç dzieciom uwzgl─Ödniaj─ůc zasad─Ö stopniowania trudno┼Ťci. Tak wi─Öc rozpoczynamy od tego co jest dziecku bliskie i┬áczego ju┼╝ do┼Ťwiadczy┼éo. Ma┼ée dziecko uczy si─Ö na konkretach, wi─Öc nie zaczynajmy od zjawisk trudnych, ale od konkretnych przedmiot├│w, stopniowo przechodz─ůc do ich ilustracji a┼╝ do utrwalenia w┼éa┼Ťciwej nazwy.

Zabawy s┼éowne. Do tego typu zabaw potrzebny jest zestaw r├│┼╝nych obrazk├│w, zdj─Ö─ç, ilustrowanych ksi─ů┼╝eczek, gier planszowych lub gier komputerowych. Ta czym si─Ö bawimy z┬ádzieckiem zale┼╝y w┬ádu┼╝ej mierze od pomys┼éowo┼Ťci samych opiekun├│w. W┬áwielu przypadkach samo dziecko wska┼╝e nam co go aktualnie interesuje i┬áwarto takie sytuacje wykorzysta─ç. Oto przyk┼éady zabaw s┼éownych dla nieco starszych dzieci:

  • Rymowanki – rymy ┼éatwo wpadaj─ů w┬áucho, pozwalaj─ů przekona─ç si─Ö ┼╝e w┼Ťr├│d wielu s┼é├│w s─ů takie, kt├│re brzmi─ů podobnie a┬áznacz─ů zupe┼énie co innego. Zaczynamy od dobierania obrazk├│w, kt├│rych nazwy rymuj─ů si─Ö (┼éapka – czapka, jagoda – woda itp.). Potem do konkretnego s┼éowa np. p┼éot szukamy obrazka (kot) a┬ánast─Öpnie dziecko ko┼äczy rymowane zdania np. lata osa ko┼éo…, leci mucha ko┼éo…, przysz┼éa koza do…
  • Zabawy tematyczne. Pocz─ůtkowo powinien nimi kierowa─ç doros┼éy, utrwalaj─ůc i┬áporz─ůdkuj─ůc wiadomo┼Ťci zdobyte przez dziecko. Z┬áczasem ono samo b─Ödzie wprowadza─ç w┬áswoje dzia┼éania to co widzia┼éo lub us┼éysza┼éo, dodaj─ůc sytuacje i┬ázachowania, kt├│re podpowiada wyobra┼║nia. ┼Üwietnymi tematami do takich zabaw s─ů: rodzina, sklep, urodziny lalek, u┬áfryzjera, u┬álekarza, pan listonosz, w┬áksi─Ögarni, wizyta u┬ácioci i┬áwszystko to, czego ju┼╝ do┼Ťwiadczy┼éo dziecko.
  • Historyjki obrazkowe i┬áobrazki sekwencyjne. ┼Üwietna pomoc do doskonalenia wymowy dziecka, ale r├│wnie┼╝ do rozwijania my┼Ťlenia przyczynowo – skutkowego. Mo┼╝emy je znale┼║─ç w┬ápisemkach dla dzieci lub wykona─ç samodzielnie np. zrobi─ç zdj─Öcia kolejno wykonywanych czynno┼Ťci przy ubieraniu, myciu r─ůk, przygotowywaniu posi┼éku. Zaczynamy od dw├│ch obrazk├│w, stopniowo mo┼╝emy doda─ç trzeci i┬áczwarty. Prosimy dziecko o┬áustalenie odpowiedniej kolejno┼Ťci, opowiedzenie tre┼Ťci, wskazanie jakiego obrazka brakuje, dopowiedzenie zako┼äczenia historyjki lub nadanie historyjce tytu┼éu.
  • ÔÇ×PapugaÔÇŁ (zabawa z┬áparonimami). Dziecko wskazuje na obrazkach i┬ápowtarza wybrane wyrazy: ÔÇ×bu┼ékaÔÇŁ – ÔÇ×p├│┼ékaÔÇŁ, ÔÇ×p─ůkiÔÇŁ – ÔÇ×b─ůkiÔÇŁ (p-b), ÔÇ×piecÔÇŁ – ÔÇ×piesÔÇŁ (c-s), ÔÇ×domekÔÇŁ – ÔÇ×TomekÔÇŁ, ÔÇ×tamaÔÇŁ – ÔÇ×damaÔÇŁ (d-t), ÔÇ×kozaÔÇŁ – ÔÇ×kosaÔÇŁ (s-z), ÔÇ×lokiÔÇŁ – ÔÇ×lekiÔÇŁ (o-e), itd.
  • Zabawa ÔÇ×DetektywÔÇŁ. Dzieci bardzo lubi─ů szuka─ç r├│┼╝nych przedmiot├│w, warto wi─Öc zaproponowa─ç im r├│wnie┼╝ szukanie s┼é├│w, kt├│re mo┼╝emy ze sob─ů ┼é─ůczy─ç w┬ápary. Wygrywa ta osoba, kt├│ra wymy┼Ťli wi─Öcej s┼é├│w pasuj─ůcych do siebie np.: mama – prasuje, gotuje, zmywa, ┼Ťpiewa…; lalka jest – du┼╝a, plastikowa, ┼éadna…, czytamy – ksi─ů┼╝k─Ö, gazet─Ö, bajk─Ö, og┼éoszenie, list, itp. Mo┼╝na te┼╝ szuka─ç r├│┼╝nych wyraz├│w o┬átym samym znaczeniu: samoch├│d – auto, chor─ůgiewka – flaga lub te┼╝ wyraz├│w przeciwstawnych: du┼╝y – ma┼éy, wysoki – niski, szeroki – w─ůski, gruby – chudy;
  • Zabawa: ÔÇ×Prawda i┬áfa┼észÔÇŁ. Rozr├│┼╝nianie mowy prawid┼éowej od nieprawid┼éowej.
  • Gry i┬ázabawy komputerowe. Istotnym ich walorem jest to, ┼╝e wykorzystuj─ů one interesuj─ůc─ů grafik─Ö, animacje, ruch, muzyk─Ö, atrakcyjne dla dziecka tematy zabaw. W┬átakich zabawach dziecko mo┼╝e si─Ö czu─ç sprawc─ů dzia┼éania i┬áotrzymywa─ç obrazkowe lub d┼║wi─Ökowe nagrody za dobrze wykonane dzia┼éania.
  • Gry i┬ázabawy dydaktyczne typu: domino, nawlekanki, rebusy, szyfr├│wki, labirynty, ukrywanki, zagadki, szarady inscenizacyjne, krzy┼╝├│wki i┬áinne. Zabawy tego typu maj─ů swoj─ů form─Ö, struktur─Ö, temat i┬áregu┼éy, kt├│rym trzeba si─Ö podporz─ůdkowa─ç. Dziecko uczy si─Ö zatem jednocze┼Ťnie r├│l spo┼éecznych i┬áj─Özykowych. Dzi─Öki takim ─çwiczeniom i┬áaktywnym udziale w┬ágrze i┬ázabawie dziecko ma szans─Ö poszerza─ç swoje s┼éownictwo i┬ázdobywa─ç umiej─Ötno┼Ť─ç budowania wypowiedzi w┬áokre┼Ťlonej gr─ů lub zabaw─ů sytuacji, czyli nabywa─ç tzw. kompetencj─Ö i┬ásprawno┼Ť─ç j─Özykow─ů.